Clientenlessen Teaching Hospital

Cliënten trainen studenten
Sinds mei 2004 houdt een aantal mensen van de PsycopeRaad zich bezig met het lesgeven aan derdejaars studenten geneeskunde. Mondriaan Zorggroep, locatie Vijverdal noemt zichzelf Teaching Hospital, dat wil zeggen dat het een opleidingsplaats is voor studenten die in de gezondheidszorg willen gaan werken. In dat kader biedt de locatie Vijverdal stageplaatsen aan verschillende opleidingen en één van die opleidingen is geneeskunde.

Cliënten ontwikkelen een lesprogramma
Toen in het voorjaar van 2003 de eerste plannen voor het Teaching Hospital met de Cliëntenraad van Vijverdal werden besproken, ontstond al snel het idee dat cliënten voorlichting aan de studenten geneeskunde zouden moeten geven rond het thema Bejegening. Vijverdal was enthousiast, inbreng van cliënten werd als erg zinvol gezien. Deze plannen werden in de wandelgangen met de toenmalige PsycopeRaad besproken, waarna cliënten van beide raden de hoofden bij elkaar staken en een goede les rond bejegening en respect ontwikkelden. Ook werd een lesbrief geschreven, zodat iedere (nieuwe) cliëntdocent een duidelijke standaardinstructie had. Daarna werden cliënten gezocht die cliëntdocent wilden worden. Zij ontvingen een professionele training compleet met oefengroepen, tekenden een contract met PMS Vijverdal en werden ingeroosterd voor de eerste lessen. In mei 2004 waren de eerste cliëntlessen een feit!
Na evaluatie bleken de studenten dermate enthousiast, dat in overleg met Vijverdal en de Universiteit Maastricht werd besloten de lessen aan alle derdejaars te geven – dus niet alleen aan de studenten die in Vijverdal stage lopen. De cliëntdocenten bereiken daarmee niet 80 maar ongeveer 360 studenten per jaar. Hoewel dit een vergroting van de druk op de cliëntdocenten betekent, is het tevens een bevestiging van het goede en belangrijke werk dat zij verzetten!

Zoeken naar cliëntbeelden
Derdejaars geneeskundestudenten die aan hun stage Geestelijke Gezondheidszorg gaan beginnen, krijgen zoals gezegd tijdens de introductieweek een les van (ex)cliënten. Het doel van de lessen is om de stagiaires bewust te maken van de manier waarop ze met cliënten omgaan. Dat ze respectvol met cliënten om moeten gaan en dat ze met gewone mensen te doen hebben, mensen die het vaak moeilijk hebben met hun problemen, maar daar een weg in zoeken en veelal vinden.
Allereerst krijgen de studenten een inleiding zodat ze weten wat het doel is van een les. Vervolgens wordt er een oefening gedaan over “cliëntbeelden”. Aan de studenten wordt gevraagd om twee dingen op te schrijven waar ze aan denken wanneer ze het woord “psychiatrische patiënt” horen. Ze mogen alles opschrijven wat in hen opkomt. Het hoeft niet alleen maar positief te zijn, maar mag ook negatief zijn. Vervolgens worden de briefjes opgehaald en worden er een paar woorden uitgepikt die besproken worden. De studenten wordt gevraagd waarom ze dat denken en de cliëntdocenten proberen dit beeld meer in de realiteit te plaatsen door middel van voorbeelden uit hun eigen leven.
Wanneer de oefening afgerond is, vertellen de cliëntdocenten hun eigen verhaal over hoe ze behandeld zijn of worden en hoe ze graag behandeld zouden willen worden. Daar zitten dus negatieve ervaringen bij, maar ook positieve. Door voorbeelden uit het eigen leven te geven wordt het voor de studenten heel duidelijk wat er bedoeld wordt. Ze leren zo wat wel en niet als respectvol wordt ervaren door cliënten.

Verlies van rollen
Hierna volgt een oefening over het verlies van rollen in het dagelijks leven. Ieder mens heeft in zijn leven een aantal rollen. Zo ben je iemands kind, misschien broer of zus en wellicht werknemer of student. Wanneer iemand psychisch ziek wordt, bestaat de kans dat men (één van) deze rollen kwijt raakt. De studenten wordt gevraagd twee rollen op te schrijven en na te denken wat het voor hen zou betekenen wanneer ze die rol zouden verliezen. Door vervolgens met ervaringsverhalen aan te sluiten bij de rollen die door studenten als belangrijk en onmisbaar worden opgeschreven, wordt hen duidelijk wat het moet betekenen om die rollen te verliezen. Uit de evaluatie komt dan ook naar voren dat studenten zich door deze oefening realiseren wat het betekent om cliënt te worden en wat een groot verlies cliënten vaak lijden. Daarna wordt gekeken hoe rolverlies voor patiënten zoveel mogelijk  beperkt kan worden.
Tot slot kunnen de studenten vragen stellen aan de cliëntdocenten en is er ruimte voor discussie. Wanneer de tijd om is of als er geen vragen meer zijn, dan wordt de studenten gevraagd om een evaluatieformulier in te vullen.

Positieve uitkomsten
Hoe gaan de cliëntdocenten om met hun eigen kwetsbaarheid in dit cliëntdocentschap en wat levert het hen eigenlijk op? Coördinator Suzanne Engelen: “Hiervoor is veel aandacht. Cliëntdocenten moeten ver genoeg in hun verwerkingsproces zijn en zich realiseren dat de studenten soms confronterende vragen kunnen stellen. Daarom zetten we altijd twee cliëntdocenten per les in.”  Verschillende docenten zijn aanwezig en vertellen dat er voldoende training is en dat deze onderwerpen daarnaast ook tijdens evaluatiebijeenkomsten besproken worden. Bijvoorbeeld wat je wel en niet kunt en wilt vertellen over eigen ervaringen. Naast de educatieve functie blijkt het Teaching Hospital voor cliënten een sterk emanciperende rol te hebben. Het vormen van een eigen verhaal en het omzetten van persoonlijke en vaak pijnlijke ervaringen in leermogelijkheden voor studenten, kan voor veel cliënten een positief effect hebben. En hoewel de betaling (op verzoek van cliëntdocenten een kleine vrijwilligersvergoeding) een punt van discussie blijft tussen cliëntdocenten onderling, zijn alle partijen net als de studenten zeer positief over het initiatief. Op de vraag of de cliëntendocenten niet overbelast worden, antwoord Suzanne daar niet bang voor te zijn. Zij kunnen dikwijls veel meer aan dan zijzelf of de hulpverlening denken.

Rapportcijfer een acht
De effecten van de les op het latere (beroeps)gedrag van studenten zijn niet bekend. Op de korte termijn wijzen evaluaties echter uit dat de studenten zeer onder de indruk zijn van de les. De evaluatie geeft aan dat 100% van de studenten de les een goede tijdsbesteding vindt. 98% Van de studenten vindt dat Teaching Hospital een blijvend onderdeel in het stagecurriculum van de studie Geneeskunde moet blijven. 98% Beoordeelt de cliëntdocenten als goed en 65% noemt spontaan bezinning en bewustwording als positief effect van de les, heel belangrijk in de opleiding van aankomende artsen en mogelijk toekomstige psychiaters. En ook de studenten die later geen psychiater willen worden blijken dit te vinden: het algemeen rapportcijfer voor de les is een acht.

Tot nu toe blijkt dat de studenten het over het algemeen een nuttige les vinden. Ze reageren er heel positief op en de meeste vinden dat het een vast onderdeel van de opleiding moet worden!

Heeft u belangstelling, vragen, ideeën of wilt u zelf misschien ook als cliëntdocent meewerken aan de lessen, dan kunt u terecht bij Dorothé van Slooten, tel. 043 – 368 53 11 (secretariaat Integrale Zorg Maastricht, Mondriaan Zorggroep)